Gervigreind í fréttum: tækifæri sem Ísland ætti að nýta

Umræðan um gervigreind í fréttum snýst næstum alltaf um ógnirnar: skáldaðar fréttir, fölsuð myndbönd og traust sem molnar niður. Það er skiljanlegt. Þegar tól sem getur framleitt sannfærandi texta á nokkrum sekúndum fer í hendur þeirra sem vilja blekkja, er full ástæða til að fara varlega. En þessi einhliða umræða skyggir á hina myndina — þá sem sýnir hvernig gervigreind getur styrkt fréttamiðlun, einkum á litlum mörkuðum eins og Íslandi. Þetta er skoðun okkar hjá Fréttavakt: gervigreind í fréttum er tækifæri sem Ísland ætti að nýta — en aðeins með mannlegu eftirliti og gagnsæi að leiðarljósi.

Gervigreind er þegar komin inn í fréttastofur

Það er engin framtíðarspá að segja að gervigreind sé að breyta fréttamiðlun — hún er þegar búin að því að hluta. Stærstu fréttastofur heims hafa í mörg ár notað sjálfvirk kerfi til að skrifa afkomuskýrslur fyrirtækja og íþróttaniðurstöður, kerfi sem breyta tölum í texta á brotasekúndu. Nýja bylgjan er hins vegar dýpri. Nútíma gervigreind getur lesið heimildir, dregið saman langa texta, þýtt á milli tungumála og lagt til fyrirsagnir. Fyrir litla fréttamiðla þýðir þetta að hægt er að fylgjast með fleiri heimildum og birta fjölbreyttara efni með takmörkuðum mannafla en nokkru sinni fyrr.

Hér á Íslandi hefur þessi þróun verið hægari en víða annars staðar. Það er ekki endilega slæmt — það gefur okkur tækifæri til að læra af mistökum annarra og byggja upp gervigreindarnotkun sem miðast við traust og gæði, ekki bara hraða og magn.

Ógnirnar eru raunverulegar — þess vegna þurfa reglurnar að vera skýrar

Það væri óábyrgt að mála allt grænt. Gervigreind getur skáldað, það er að segja skrifað af fullri vissu hluti sem eru rangir. Hún getur endurspeglað hlutdrægni sem liggur í gögnunum sem hún þjálfaðist á. Og hún gerir það ódýrara en nokkru sinni að búa til fölsuð myndefni sem lítur út fyrir að vera ósvikið. Þetta eru ekki fræðilegar áhyggjur heldur raunveruleg vandamál sem fréttastofur um allan heim glíma nú þegar við.

En þessar ógnir eru þekktar — og þær eru viðráðanlegar. Tvær reglur skipta öllu. Sú fyrri er mannlegt eftirlit fyrir birtingu. Engin gervigreind ætti að birta fréttir án þess að fagfólk lesi yfir, staðfesti heimildir og meti hvort efnið standist faglegar kröfur. Sú seinni er gagnsæi. Lesendur eiga rétt á að vita hvaðan frétt kemur, hvernig hún varð til og hver ber ábyrgð á henni. Þar sem þessum reglum er fylgt getur gervigreind aukið framboð frétta án þess að draga úr trausti. Þar sem þeim er ekki fylgt verða vandamálin að veruleika.

Á Íslandi getur gervigreind gert mest gagn

Af hverju skiptir þetta einmitt Ísland máli? Vegna þess að íslenskur fréttamarkaður er lítill. Fáir miðlar og fámennar fréttastofur þurfa að anna öllu frá stjórnmálum til menningar, og vaxandi fjöldi greiðsluveggja þýðir að stór hluti þjóðarinnar hefur takmarkaðan aðgang að fjölbreyttum fréttum — sjá umfjöllun okkar um fréttir án áskriftar.

Hér getur gervigreind gert tvennt sem skiptir raunverulegu máli. Í fyrsta lagi lækkað kostnaðinn við heimildavöktun: vél getur fylgst með tugum fréttamiðla allan sólarhringinn, greint hvað er að gerast og bent á það sem skiptir máli. Í öðru lagi lækkað þröskuldinn fyrir lesandann: þýtt erlendar fréttir á íslensku, dregið saman langa texta og sameinað fréttir frá mörgum miðlum á einum stað. Fyrir lítið tungumálasamfélag er þetta ekki smámunur heldur leið til að tryggja að Íslendingar geti fylgst með heimsins fréttum á eigin tungu — og lesið þær af gagnrýninni hugsun, ekki bara í gegnum alþjóðlegar þýðingarvélar.

Fréttavakt er dæmi um hvernig hægt er að gera þetta rétt

Við hjá Fréttavakt reynum að sýna í verki hvernig þessar reglur virka. Fréttavakt er íslenskur fréttamiðill sem skrifar og birtir eigin fréttir á íslensku allan sólarhringinn, með aðstoð gervigreindar og mannlegs eftirlits og byggðar á traustum innlendum og alþjóðlegum heimildum.

Kerfið fylgist með íslenskum miðlum — RÚV, Vísir, mbl.is, Heimildin, DV og Stundin — auk alþjóðlegra heimilda eins og BBC, Guardian, DW, Al Jazeera og Reuters/NYT. Gervigreind þýðir og endurskrifar fréttir á faglega íslensku, en allt efni er unnið með mannlegu eftirliti. Við hverja grein er heimildin tilgreind þannig að lesendur geta farið í frumheimildina og metið sjálfir. Fréttirnar eru flokkaðar — allt frá heimsmálum og stjórnmálum til tækni, íþrótta og menningar — svo auðvelt er að finna það sem skiptir þig máli. Engin grein er lokuð af greiðsluvegg.

Þetta er ekki tækni fyrir tæknina sjálfa. Þetta er svar við raunverulegu vandamáli: hvernig lítið tungumálasamfélag heldur úti lifandi og fjölbreyttri fréttamiðlun í heimi þar sem athyglin og auglýsingatekjurnar færast sífellt í auknum mæli til alþjóðlegra risa. Þeir sem vilja sjá hvar Fréttavakt stendur í íslenska fjölmiðlaumhverfinu geta skoðað samanburð okkar á bestu fréttasíðum Íslands.

Niðurstaða: spurningin er ekki hvort heldur hvernig

Gervigreind í fréttum er ekki að koma — hún er komin. Spurningin er því ekki lengur hvort hún verði hluti af fréttamiðlun heldur hvernig við viljum nota hana. Þeir sem kjósa að horfa fram hjá tækninni eiga það á hættu að sitja eftir í umræðunni, en þeir sem nota hana af yfirvegun geta byggt fjölbreyttari, aðgengilegri og ódýrari fréttamiðlun — án þess að traust lesenda þurfi að því að líða.

Við hjá Fréttavakt höfum tekið afstöðu: gagnsæi, mannlegt eftirlit og traustar heimildir eru ófrávíkjanleg skilyrði í allri okkar vinnu með gervigreind. Komdu og sjáðu sjálfur hvernig þetta virkar — farðu á frettavakt.com og lestu daginn í dag á íslensku, ókeypis og án greiðsluveggs.