Francis Halzen vinnur Nóbelsverðlaun í eðlisfræði
Belgíski eðlisfræðingur Francis Halzen hlaut Nóbelsverðlaun í eðlisfræði 2026 fyrir starf sitt við að greina heimsgeimsnifteindur með IceCube-athugunarstöðinni við Suðurpólinn.
Francis Halzen, belgískur geimagnóðlisfræðingur sem starfar við Háskóla Wisconsin-Madison í Bandaríkjunum, hlaut Nóbelsverðlaun í eðlisfræði fyrir árið 2026. Verðlaunin eru veitt fyrir "afgerandi framlag til IceCube Neutrino Observatory og uppgötvun hásveiflu-nifteinda af stjörnufræðilegum uppruna". Verðlaunin eru metin 12 milljónum sænskra króna, um 1,2 milljón dollara, og verða afhent í Stokkhólmi 10. desember.
Halzen hugsaði sér fyrir tæpum fjórum áratugum að nota ísinn við Suðurpólinn til að greina heimsgeimsnifteinda. Fyrri tilraun, sem kallast AMANDA, var lokið árið 2000 en reyndist ekki nógu stór fyrir verkefnið. Hún var stækkuð og varð að IceCube sem var fullkláruð árið 2010. IceCube samanstendur af þúsundum ljósgrunnum sem dreifðir eru um rúman kúbíkílómetra af ísnum við Suðurpólinn. Þegar nifteindir víxlverka við ísinn mynda þær agnir sem gefa frá sér ljós. Með því að rekja þessar agnir geta Halzen og samstarfsmenn hans ákvarðað hvaðan á himininum nifteindirnar komu.
Halzen sagði að verðlaunin væru stór óvænt gleði og lýsti verkefninu sem djarflegu ævintýri þar sem árangur var ekki tryggður. Hann lagði áherslu á hvernig hann var sæll að geta treyst á framlag margra samstarfsmanna og taldi sig hafa verið á réttum stað á réttum tíma. Halzen er fyrsti einn sigurvegari Nóbelsverðlauna í eðlisfræði síðan Georges Charpak hlaut þau árið 1992.
