Kraftmikill vindur gæti drepið vetrarflóa – nýjar rannsóknir skýra dauða ungra stjörnugalaksa
Vísindamenn hafa uppgötvað kraftmikinn gasa-vind sem blásar breysku stjörnugalaksa út úr stjörnugalaksa og stöðvar stjörnumyndun. Uppgötvunin skýrir hvers vegna margar risastórar stjörnugalaksar dóu ungir í ungum alheimi.
Stjörnufræðingar hafa greint ungan stjörnugalaksa sem virðist blása burtu gasi sem hann þarf til að mynda nýjar stjörnur. Stjörnugalakinn, kallaður CRISTAL-02, sást eins og hann var fyrir 1,1 milljarð árum eftir Stóra Sprengingu. Hann er ekki rólegur galaksi heldur safn stjörnumyndunarklumpa sem eru í lokastigi kosmískrar árekstunar.
Rannsóknirnar, gerðar með James Webb-geimskópnum og ALMA-fylkinu, sýna risastóra plúma af köldu gasi sem nær um 7.000 ljósárum frá CRISTAL-02. Gasið flæmir frá stjörnugalakanum í kraftmiklum vindi, knúið af orku sem losnar þegar stærstu stjörnurnar sprengja sig sem sólarsteypir. Stjörnugalakinn myndar stjörnur á hraða um 260 sólarmassar á ári, en úrflæðið fjarlægir gas á hraða um 520 sólarmassar á ári – tvöfalt hraðar en stjörnumyndun.
Ef þessi hröð útblástur heldur áfram og engin ný köld gas streymir til stjörnugalakans, gæti CRISTAL-02 tæmt eða kastað út sína gasa-forða á tímabili tugra milljóna ára. James Webb-geimskópinn hefur þegar fundið óvænt margar risastórar dauðar stjörnugalaksa í ungum alheimi, sem hefur valdið vandamálum fyrir líkön um þróun stjörnugalaksa. Þessi uppgötvun bendir til einfaldari skýringar: ofbeldisfull árekstur stjörnugalaksa gætu valdið mikilli stjörnumyndun sem síðan knýr vinda sterka nóg til að sópa burtu eldsneyti stjörnugalakanna.
