Ungverjauppreisnin 1956 var verkafólksstjórnmál
Fyrir 70 árum deildu sovétskir hermenn ungversku uppreisn sem hafði vakið austureurópska þjóðir. Uppreisnin var ekki bara andstaða við kommúnisma heldur verkafólks- og almenningshreyfingarflutningur gegn stjórnmálakerfinu.
Þann 23. október 1956 gengu tugir þúsunda Ungverja á götur Búdapest. Það sem byrjaði sem sýning stúdenta breyttist fljótt í almenningsuppreisn gegn stálínískri stjórn landsins.
Í innan fárra daga hafði vald Kommúnistaflokkur Ungverjalands hrörið sér, sovétskir hermenn neyddust til að draga sig til baka og verkafólk um allt landið stofnaði eigin ráð til að stjórna framleiðslu og æta sér pólitískt vald. Sovétleiðtogar kölluðu það "mótstöðu gegn byltingu" en vestræn stjórnvöld fagnaðu því sem "uppreisn gegn kommúnisma". Báðar túlkanir huldu því sem var grundvallaratriði: Ungverska byltingin var knúin áfram af verkafólki og venjulegum fólki sem vildu losna sig frá kerfi sem fullyrti að það væri í þeirra þágu.
Uppreisnin var að lokum kúfuð af hernaðarinnblásri Sovétríkjanna 4. nóvember. Þúsundir dóu, hundruðir voru dómdir til dauða í þeirri bölvun sem fylgdi, og um 200.000 Ungverjar flúðu landið. Engu að síður er byltingin ein mikilvægasta áskorun 20. aldarinnar til valdsins gegn stjórnmálakerfinu sem fullyrti að það væru fyrir sósíalisma.
Fyrir alþjóðlega vinstri er þýðing hennar erfitt að ofmeta. Austureurópan var þar sem sósíalismi hafði að sögn verið framkvæmdur. Hvað áttu við þá að gera við verkafólk sem stóð upp gegn sjálfsútnefndu sósíalistastjórn?
Svarið byrjar á mótsögnum ungverska ríkisins sjálfs og fólksins sem þorði að mótmæla því.
