Eignarhald fjölmiðla á Íslandi: hver á hvað
Hver á íslensku fjölmiðlana? Tafla úr skrá Fjölmiðlanefndar yfir 12 miðla, skýring á muninum á rekstraraðila og eiganda, og leiðarvísir í 4 skrefum.
Þegar þú lest frétt á íslenskum vef er sjaldgæft að þú stoppir og spyrjir: hver borgar launin hjá þeim sem skrifaði þetta? Samt er eignarhald ein af fáum upplýsingum sem segir þér fyrirfram hvaða sjónarmið eiga auðvelt með að komast að og hver eiga það ekki. Á Íslandi er þessi upplýsing ekki leyndarmál. Fjölmiðlanefnd heldur úti opinni skrá yfir fjölmiðla og rekstraraðila þeirra, og hún er aðgengileg hverjum sem er án innskráningar.
Þessi grein fer í gegnum skrána, sýnir hver rekur helstu íslensku miðlana í dag, útskýrir muninn á rekstraraðila og eiganda og leiðir þig í gegnum fjögur skref til að finna raunverulegan eiganda sjálf. Allar staðhæfingar hér að neðan koma úr skránni sjálfri og eru sóttar 6. nóvember 2026.
Hvað er á skrá Fjölmiðlanefndar
Fjölmiðlanefnd lýsir hlutverki sínu þannig á vefnum: nefndin annast eftirlit með skráningarskyldu, veitir leyfi til hljóð- og myndmiðlunar og tryggir að lögboðnar upplýsingar um allar fjölmiðlaveitur séu til staðar. Skráin sjálf, „Listi yfir fjölmiðla“, telur yfir 300 færslur og nær bæði yfir skráða fjölmiðla og fjölmiðlaveitur — það er að segja fyrirtækin og einstaklingana sem reka miðlana.
Fyrir hverja færslu birtir nefndin nafn miðils, rekstraraðila, fyrirsvarsmann, ábyrgðarmann, heimilisfang, kennitölu og vefsetur. Hjá mörgum miðlum bætist við kafli um eignarhald, ritstjórnarstefnu og reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði. Þetta er meira en flestir lesendur gera sér grein fyrir: hægt er að rekja hvern einasta miðil til nafngreinds fyrirtækis og nafngreinds manns sem ber ábyrgð á efninu.
Ástæðan fyrir því að skráin er svona ítarleg kemur fram í inngangi hennar. Þar segir að gagnsæi eignarhalds á fjölmiðlum sé forsenda þess að almenningur geti tekið afstöðu til þeirra upplýsinga, hugmynda og skoðana sem birtast í fjölmiðlum, og að það sé lykilþáttur í því að efla lýðræðislega þátttöku og miðlalæsi almennings. Skráin er því ekki bara stjórnsýsluskjal heldur hluti af miðlalæsi.
Lagagrundvöllurinn er lög um fjölmiðla nr. 38/2011, þar sem skráningarskyldan er fest, auk laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu nr. 23/2013 sem gildir um RÚV.
Hver rekur helstu íslensku miðlana
Taflan hér að neðan er bein uppskrift úr skránni 6. nóvember 2026. Hún sýnir miðil, rekstraraðila og þann sem er tilgreindur ábyrgðarmaður.
| Miðill | Rekstraraðili (fjölmiðlaveita) | Ábyrgðarmaður |
|---|---|---|
| RÚV, ruv.is, Rás 1, Rás 2 | Ríkisútvarpið ohf. | Stefán Eiríksson útvarpsstjóri |
| Morgunblaðið, K100 | Árvakur hf. | Haraldur Johannessen |
| Vísir.is, Bylgjan | Sýn hf. | Kolbeinn Tumi Daðason (fréttaefni) |
| Heimildin | Sameinaða útgáfufélagið ehf. | Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir |
| Mannlíf | Sameinaða útgáfufélagið ehf. | Jón Trausti Reynisson |
| DV.is, Eyjan.is | Fjölmiðlatorgið ehf. | Einar Þór Sigurðsson |
| vb.is (Viðskiptablaðið, Frjáls verslun) | Myllusetur ehf. | Trausti Hafliðason |
| Sjónvarp Símans | Síminn ehf. | Birkir Ágústsson |
| Útvarp Saga | SagaNet - Útvarp Saga ehf. | Arnþrúður Karlsdóttir |
| Vikublaðið | Útgáfufélagið ehf. | Egill Páll Egilsson |
| Frettin.is | Fréttin ehf. | Margrét Friðriksdóttir |
| Norðurslóð | Spássía ehf. | Björk Eldjárn Kristjánsdóttir |
Þrennt sem taflan segir þér
1. Fáir rekstraraðilar reka marga miðla. Árvakur hf. stendur bæði að Morgunblaðinu og K100. Sýn hf. rekur Vísir.is og Bylgjuna. Sameinaða útgáfufélagið ehf. rekur Heimildina og Mannlíf. Fjölmiðlatorgið ehf. rekur DV.is og Eyjan.is. Síminn ehf. rekur Sjónvarp Símans. Þegar tveir miðlar sem líta út fyrir að vera óháðir hvor öðrum deila sama rekstraraðila, deila þeir líka stjórn, fjárhag og ábyrgðarmanni.
2. Ríkið er stærsti einstaki eigandiinn. Í skránni kemur fram að Ríkisútvarpið ohf. sé opinbert hlutafélag sem er 100% í eigu íslenska ríkisins. RÚV starfar samkvæmt lögum nr. 23/2013 og hefur leyfi samkvæmt þeim lögum, með útvarpsstjóra sem fyrirsvars- og ábyrgðarmann og fréttastjóra tilgreindan sérstaklega.
3. Ábyrgðarmaður er alltaf nafngreindur einstaklingur. Þetta er sá sem ber ábyrgð á efninu gagnvart nefndinni og lögum, ekki bara fyrirtækið. Hjá Sýn er ábyrgðinni skipt: annar maður ber ábyrgð á fréttaefni á SÝN, Bylgjunni og Vísi, annar á öðru dagskrárefni. Hjá Norðurslóð eru tveir ábyrgðarmenn tilgreindir. Það er hægt að leita að nafni, ekki bara að fyrirtæki.
Rekstraraðili er ekki endilega eigandi
Hér verður skráin hættuleg ef hún er lesin of hratt. Rekstraraðilinn sem stendur við hlið miðilsins er sá sem rekur hann, en ekki endilega sá sem á hann.
Hjá Sýn hf. segir skráin beinlínis að eignarhald fjölmiðlafyrirtækja sem skráð eru á hlutabréfamarkað geti tekið örum og jafnvel daglegum breytingum, og því vísi Fjölmiðlanefnd á skráningu Sýnar sjálfrar yfir stærstu hluthafa í stað þess að birta fasta tölu. Þetta er mikilvæg viðurkenning: fyrir skráð félög er eigendalisti lifandi stærð, ekki staðreynd sem er skrifuð einu sinni.
Hjá Árvakri hf. vísar skráin á sérstaka upplýsingasíðu um eignarhald félagsins. Hjá öðrum, minni miðlum, er rekstraraðilinn sjálfur oft eignarhaldsfélagið og þá er bilið milli rekstraraðila og eiganda stutt.
Þess vegna þarf tvö skref til að svara spurningunni „hver á þennan miðil?“: fyrst rekstraraðilann úr skránni, síðan eigendur rekstraraðilans úr fyrirtækjaskrá og ársreikningum.
Hvernig þú finnur raunverulegan eiganda í fjórum skrefum
- Finndu miðilinn í skránni. Opnaðu listann yfir fjölmiðla á vef Fjölmiðlanefndar og sláðu nafn miðilsins inn í leitina. Skráðu hjá þér rekstraraðila, kennitölu og ábyrgðarmann.
- Flettu kennitölunni upp í fyrirtækjaskrá. Fyrirtækjaskrá á rsk.is sýnir eigendur, stjórn og tilgang félagsins. Kennitalan er lykillinn — nafnið eitt getur villt um vil.
- Farðu í ársreikninginn. Þar kemur fram hverjir eiga hlutabréfin í raun og hverjir eru tengdir aðilar. Fyrir stærri félög er þetta eina leiðin til að sjá hvort eigandinn er annað félag, sjóður eða erlent móðurfélag.
- Athugaðu hvort félagið er skráð á markað. Ef svo er, eins og hjá Sýn, þarf að lesa hluthafaskráningu félagsins sjálfs og hafa í huga að hún getur breyst vikulega.
Þessi fjögur skref taka fimm til tíu mínútur og svara spurningu sem annars er svarað með getgátum.
Reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði
Skráin geymir líka reglur miðlanna um ritstjórnarlegt sjálfstæði, sem tengjast 24. gr. laga um fjölmiðla nr. 38/2011. Hjá RÚV eru birtar reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði, siðareglur starfsmanna og vinnureglur fréttastofu.
Hjá Árvakri hf. er hins vegar tekið fram berum orðum að reglurnar séu ekki staðfestar af Fjölmiðlanefnd, með tilvísun í 3. mgr. 24. gr. sömu laga. Það er einmitt upplýsing sem er gagnleg: það er munur á því að hafa reglur og að hafa reglur sem eftirlitsaðili hefur staðfest.
Hvað eignarhald þýðir fyrir þig sem lesanda
Þrjú atriði skipta mestu máli í hagnýtri notkun:
- Hver borgar? Áskriftartekjur, auglýsingar, ríkisframlag eða styrkir gefa mismunandi hvata. Miðill sem lifir á áskrift getur leyft sér að segja lesendum óþægilega hluti; miðill sem lifir á auglýsingum hefur aðra hvata.
- Hvaða hagsmunir eru í kring? Ef rekstraraðili á líka fyrirtæki á öðrum sviðum er það viðeigandi bakgrunnsupplýsing þegar fjallað er um þau svið.
- Hver ber ábyrgðina? Nafngreindur ábyrgðarmaður þýðir að hægt er að beina athugasemd til einhvers sem ber skyldu til að svara, ekki bara til „ritstjórnar“.
Hvar Fréttavakt stendur
Fréttavakt er sjálfstæður íslenskur fréttamiðill sem skrifar og birtir eigin fréttir á íslensku allan sólarhringinn, með aðstoð gervigreindar og mannlegs eftirlits. Það sem lesandi getur staðfest sjálfur á hverri síðu er hvernig heimildir eru merktar: hver frétt ber „Heimild:“-merkingu með hlekk á frumheimildina, svo hægt er að fara í upprunann og lesa hann sjálfur.
Það er hagnýta hliðin á eignarhaldsgagnsæi. Upplýsing um eiganda segir þér hvaða hvata miðill hefur; upplýsing um heimild segir þér hvað stendur undir hverri einustu fullyrðingu. Fréttavakt er ekki með greiðsluvegg og krefst engrar skráningar, og útgáfan er aðgengileg í gegnum RSS-straum fyrir þá sem vilja fylgjast með án þess að opna vefinn.
Algengar spurningar
Hver á Morgunblaðið? Samkvæmt skrá Fjölmiðlanefndar er rekstraraðili Morgunblaðsins Árvakur hf., með Harald Johannessen sem fyrirsvars- og ábyrgðarmann. Eigendur Árvakurs þarf að lesa úr fyrirtækjaskrá og ársreikningi.
Hver á Vísi? Rekstraraðili Vísir.is er Sýn hf. Ábyrgðarmaður fréttaefnis á SÝN, Bylgjunni og Vísi er Kolbeinn Tumi Daðason. Sýn er skráð á hlutabréfamarkað og því vísar skráin á hluthafaskráningu félagsins.
Hver á RÚV? Ríkisútvarpið ohf. er að fullu í eigu íslenska ríkisins, samkvæmt skránni. Félagið starfar samkvæmt lögum nr. 23/2013 um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu.
Hvað er ábyrgðarmaður fjölmiðils? Sá einstaklingur sem ber ábyrgð á efninu gagnvart Fjölmiðlanefnd og lögum um fjölmiðla. Hann er alltaf nafngreindur í skránni, ólíkt eigendum sem geta verið félög.
Er skráin ókeypis? Já. Listinn yfir fjölmiðla er opinn á vef Fjölmiðlanefndar og þarf hvorki innskráningu né greiðslu.
Hversu oft er skránni breytt? Nefndin uppfærir færslur þegar rekstraraðili, ábyrgðarmaður eða leyfi breytist. Þess vegna á að taka dagsetningu með í reikninginn þegar vitnað er í hana — hún er skyndimynd, ekki varanleg staðreynd.