Fréttir á Facebook: hvernig finnur þú áreiðanlegar síður?

Fyrir marga hefst fréttadagurinn á Facebook. Þar birtast fréttir frá vinum, fjölskyldu, hópum og síðum — en þar birtast líka falsaðar fréttasíður, gamlar fréttir endurbirtar sem nýjar og efni án nokkurra heimilda. Spurningin er ekki hvort þú ættir að nota Facebook til að fylgjast með fréttum, heldur hvernig þú gerir það á áreiðanlegan hátt.

Í þessari grein færðu hagnýtan leiðarvísi: hvaða íslensku miðlum er öruggt að fylgjast með, hvernig þú stillir fréttastrauminn þinn og hvernig þú þekkir falsaða fréttasíðu áður en þú deilir henni áfram.

Hvernig virka fréttir á Facebook?

Facebook er ekki fréttavefur heldur samfélagsmiðill. Reiknirit vettvangsins ákveður hvað birtist efst í straumnum þínum — og það er ekki endilega mikilvægasta fréttin heldur sú færsla sem fær mest viðbragð. Sama hversu gott efni þú fylgist með, þá ræður reikniritið stórum hluta þess sem þú sérð.

Þess vegna skiptir máli að taka stjórnina sjálfur: velja síðurnar sem þú fylgist með, stilla hverjar birtast efst og vita hvernig á að meta traust þess sem birtist. Í greininni Fréttir á samfélagsmiðlum: 7 leiðir til að meta traust er farið yfir hvernig þú metur áreiðanleika frétta á samfélagsmiðlum almennt — hér einblínum við á hagnýtu hliðina á Facebook sjálfu.

Hvaða íslensku fréttasíðum er öruggt að fylgja?

Öruggasta byrjunin er að fylgjast með síðum þekktra fjölmiðla. Íslenskir miðlar halda flestir úti opinberum Facebook-síðum þar sem fréttir birtast jafnóðum.

Miðill	Sérstaklega gott fyrir
RÚV	Óháðar fréttir og opinbera umfjöllun
Vísir	Breiða umfjöllun, innlendar fréttir, íþróttir og menningu
mbl.is	Yfirgripsmikla fréttamiðlun með langa sögu
DV	Afþreyingu, menningu og léttari fréttir
Heimildin	Rannsóknarblaðamennsku og dýpri greiningu
Stundin	Greiningar, viðtöl og skoðanir

Athugaðu áður en þú smellir á „Fylgja": er síðan opinber og staðfest? Vísar slóð hennar nákvæmlega á vef miðilsins? Ef eitthvað passar ekki, leitaðu að síðunni beint af vefsíðu miðilsins.

Hvernig stillir þú Facebook fyrir betri fréttalestur?

Næstu skref taka um fimm mínútur og breyta því hvað þú sérð í straumnum:

1. Fylgdu opinberu síðunum sem þú treystir — til dæmis þeim sem taldar eru upp hér að ofan.
2. Bættu þeim í eftirlæti (favorites) í stillingum straumsins svo færslur þeirra birtist efstar.
3. Virkjaðu tilkynningar frá miðlum sem þú vilt ekki missa af mikilvægustu fréttunum frá.
4. Skoðaðu færsluna sjálfur áður en þú deilir — dagsetningu, heimild og hvort myndin passi við fréttina.
5. Hreinsaðu til í fylgjendalistanum: slepptu síðum sem deila endurtekið óstaðfestu efni.

Þetta einfalda uppsett tryggir að þú sjáir fréttir frá þeim aðilum sem þú valdir — ekki bara það sem fær mest viðbragð í augnablikinu.

Þrjú viðvörunarmerki falsaðrar fréttasíðu

Falsaðar fréttasíður á Facebook verða sífellt sannfærandi, en þær eiga næstum alltaf eitthvert þessara þriggja einkenna:

1. Nafnið líkist en passar ekki. „RÚV Fréttir" með auka staf, „Vísir Ísland" eða „mbl fréttir" — smávægilegar stafsetningarbreytingar sem auðvelt er að missa af. Berðu nafnið saman við opinbera síðu miðilsins.
2. Engin staðfesting. Áreiðanlegar síður þekktra miðla eru staðfestar af Facebook. Vafasamar síður hafa annað hvort ekkert staðfestingarmerki eða falsað merki sett á nýlega stofnaða síðu.
3. Slóðin og efnið stemma ekki. Hlekkir í lýsingu síðunnar leiða ekki á opinbera vefsíðu miðilsins; fréttirnar hafa engar heimildir, enga dagsetningu eða endurnota sömu myndina aftur og aftur í nýjum fréttum.

Ef þú vilt læra að þekkja falsfréttir dýpra er gott næsta skref greinin Falskar fréttir: hvernig þekkir þú þær? 8 einföld merki.

Hvernig staðfestir þú frétt sem þú sérð á Facebook?

Þegar þú rekst á frétt sem þér finnst grunsamleg er hægt að staðfesta hana á nokkrum mínútum:

1. Leitaðu að sömu frétt hjá öðrum miðli — birtist hún annars staðar?
2. Athugaðu dagsetningu fréttarinnar og hvort hún sé í raun ný.
3. Skoðaðu heimildina: vísar færslan í frumheimild eða bara í aðra óstaðfesta færslu?
4. Notaðu öfuga myndaleit til að sjá hvort myndin sé tekin úr eldra samhengi.

Á Fréttavakt er hver grein merkt með upprunum sínum — „Heimild:" — svo þú sérð alltaf hvaðan fréttin kemur. Nánari leiðarvísir um staðfestingu er í greininni Staðfesta frétt: hvernig veistu að hún er sönn? 7 skref.

Facebook eða fréttavefur — hvað er betra?

Facebook er góður staður til að uppgötva fréttir, en hann er lélegur staður til að fá yfirlit yfir daginn. Reikniritið velur fyrir þig, auglýsingar og deilingar blanda sér í strauminn og ekkert tryggir að þú fáir heildarmyndina.

Fréttavefur eins og Fréttavakt leysir það: fréttir frá RÚV, Vísi, mbl.is, Heimildinni, DV og Stundun — auk alþjóðlegra miðla eins og BBC, Guardian og Reuters — safnað á einn stað, uppfærður allan sólarhringinn á íslensku, án greiðsluveggs. Gervigreind velur og flokkar fréttirnar og mannlegt eftirlit fer yfir áður en efni birtist.

Besti kosturinn er að nota bæði: Facebook til uppgötvunar og fréttavef til yfirlits. Sjá nánar Samanburður fréttamiðla á Íslandi: hvað hentar þér best? og Fréttir án áskriftar: heildarleiðarvísir um fréttalestur.

Niðurstaða

Fréttir á Facebook geta verið góð viðbót við fréttalesturinn — ef þú velur sjálfur hverjum þú fylgist með. Fylgdu opinberum síðum þekktra íslenskra miðla, stilltu þær í eftirlæti og þekktu viðvörunarmerkin. Þegar þú vilt fulla yfirsýn yfir daginn gefur sameinaður straumur allra miðlanna skýrari mynd en nokkur samfélagsmiðill einn og sér.

Algengar spurningar

Eru fréttir á Facebook áreiðanlegar?

Já, að því marki sem þú fylgist með áreiðanlegum síðum. Það sem birtist þér í straumnum ræðst fyrst og fremst af því hverjum þú fylgist með — fylgdu opinberum síðum þekktra miðla og vertu gagnrýnin á allt sem engar heimildir hefur.

Hvernig fæ ég fréttir frá ákveðnum miðli efst í straumnum?

Bættu síðu miðilsins í eftirlæti (favorites) í stillingum fréttastraumsins og virkjaðu tilkynningar. Þá birtast nýjar færslur frá þeim miðli ofarlega hjá þér.

Hvernig þekki ég opinberu síðu RÚV eða Vísis?

Opinberar síður eru staðfestar og slóðin í lýsingunni vísar á opinbera vefsíðu miðilsins. Öruggasta leiðin er að finna hlekkinn á síðuna á vefsíðu miðilsins sjálfs, ekki í leitarniðurstöðum Facebook.

Er hægt að fá íslenskar fréttir án þess að nota Facebook?

Já, auðvitað. Fréttaöpp og fréttavefir eins og Fréttavakt safna fréttum frá öllum helstu íslensku miðlunum á einn stað — án reikniritstýrðs straums. Sjá einnig samanburðinn í Fréttaöpp á Íslandi: hvernig velur þú besta fréttaappið?.

Lesa meira frá Fréttavakt

• Forsíða Fréttavakt
• Bestu fréttasíður Íslands: 7 vefir sem vert er að þekkja
• Hvernig les maður fréttir á netinu? Leiðarvísir fyrir alla
• Fréttir án áskriftar: heildarleiðarvísir um fréttalestur
• Gervigreind í fréttum: tækifæri sem Ísland ætti að nýta
• Hvernig fá Íslendingar fréttir? 5 leiðirnar sem skipta máli
• Fjölmiðlar á Íslandi: heildaryfirlit fyrir fréttalesendur
• Fréttir í dag á Íslandi: hvernig fylgist þú best með þeim?
• Íslenskt fréttavefur: heildarleiðarvísir um val og notkun
• Samantekt íslenskra frétta: 7 leiðir til skýrrar yfirsýnar
• Fréttavakt: Af hverju íslenskar fréttir eiga að vera opnar
• Íslenskar fréttir á netinu: 7 hlutir sem spara þér tíma
• Framtíð fréttamiðlunar: hvað breytist og hvað stendur eftir
• Tækni og fréttir á Íslandi: heildarleiðarvísir um nútímann
• Fréttaöpp á Íslandi: hvernig velur þú besta fréttaappið?
• Hvar les maður íslenskar fréttir? Staðurinn skiptir máli
• Hvernig heldurðu þér við íslenskar fréttir erlendis frá?
• Samanburður fréttamiðla á Íslandi: hvað hentar þér best?
• Falskar fréttir: hvernig þekkir þú þær? 8 einföld merki
• Hlaðvörp með íslenskum fréttum: 6 þættir fyrir eyrun
• Fréttabréf með yfirliti íslenskra frétta: 5 bestu kostirnir
• Staðfesta frétt: hvernig veistu að hún er sönn? 7 skref
• Fréttir á samfélagsmiðlum: 7 leiðir til að meta traust